یکی بود و یکی نبود مجموعه داستانی از محمدعلی جمالزاده است که جزو مجموعه آثار کلاسیک آسمانا در سپتامبر 2026 منتشر خواهد شد.
مجموعه آثار کلاسیک آسمانا عنوان مجموعهای از انتشارات آسمانا است که با هدف انتشار و بازخوانی آثار کلاسیک و ماندگار ادبیات فارسی و نیز شاهکارهای ادبیات مدرن ایران شکل گرفته است. این مجموعه میکوشد با ارائهٔ ویرایشهایی سنجیده و آراسته، پلی میان میراث ادبی گذشته و خوانندگان امروز بسازد و امکان مواجههای تازه با مهمترین آثار فرهنگ و ادب فارسی را فراهم آورد.
در سومین گام از مجموعهٔ کلاسیک آسمانا، یکی بود و یکی نبود، اثر ماندگار محمدعلی جمالزاده، منتشر میشود؛ مجموعهای که آن را نقطهٔ آغاز داستان کوتاه مدرن فارسی دانستهاند و نام جمالزاده را به عنوان یکی از بنیانگذاران نثر داستانی معاصر ایران در تاریخ ادبیات ثبت کرده است. این کتاب که نخستین بار در سال ۱۳۰۰ خورشیدی (۱۹۲۱ میلادی) در برلین منتشر شد، با نگاهی انتقادی، طنزی گزنده و زبانی زنده و مردمی، تصویری از جامعهٔ ایران در آستانهٔ دگرگونیهای عصر جدید ارائه میدهد. جمالزاده با کنار گذاشتن نثر متکلف و نزدیک کردن زبان داستان به گفتار روزمره، راهی تازه در ادبیات فارسی گشود؛ راهی که بعدها نویسندگان بزرگی چون صادق هدایت، بزرگ علوی و صادق چوبک آن را ادامه دادند.
راز ماندگاری یکی بود و یکی نبود تنها در پیشگامی تاریخی آن نیست، بلکه در توانایی نویسنده برای پیوند دادن طنز، نقد اجتماعی و روایت داستانی نهفته است. شخصیتهای این مجموعه، با همهٔ تفاوتهایشان، بازتابی از جامعهای هستند که میان سنت و تجدد، آرمان و واقعیت، و عدالت و بیعدالتی سرگردان است. هر نسل از خوانندگان میتواند در این داستانها نشانههایی از مسائل زمانهٔ خود را بازشناسد و از خلال زبان شیرین، طنز هوشمندانه و نگاه انسانی جمالزاده، خوانشی تازه از جامعه و فرهنگ ایرانی به دست آورد.
یکی بود و یکی نبود امروز نه تنها یکی از مهمترین آثار تاریخ ادبیات معاصر ایران، بلکه یکی از تأثیرگذارترین کتابها در شکلگیری داستان کوتاه فارسی به شمار میآید. این مجموعه برای خوانندگان ایرانی در مهاجرت و نسلهای تازهٔ دیاسپورا، افزون بر ارزش ادبی و تاریخی خود، دریچهای به زبان فارسی معاصر، فرهنگ عامه و تجربههای اجتماعی ایران در آغاز سدهٔ بیستم است. بازخوانی این اثر در روزگار ما، فرصتی است برای تأمل دوباره در پرسشهایی که همچنان زنده و معاصر ماندهاند: نسبت سنت و تجدد، عدالت و نابرابری، شکافهای اجتماعی، و نقش زبان و ادبیات در نقد جامعه و روایت تجربهٔ ایرانی.
