محمدعلی جمالزاده
محمدعلی جمالزاده (۱۲۷۰–۱۳۷۶) نویسنده، مترجم و روشنفکر ایرانی و از بنیانگذاران داستاننویسی مدرن فارسی است که نقشی تعیینکننده در شکلگیری و گسترش داستان کوتاه فارسی داشت. او در اصفهان به دنیا آمد و بخش عمدهی زندگی طولانی خود را بیرون از ایران، بهویژه در اروپا، گذراند، اما جامعه، زبان و زندگی روزمرهی ایرانیان همواره در مرکز جهان ادبی او باقی ماند. انتشار مجموعهداستان «یکی بود یکی نبود» در سال ۱۳۰۰ خورشیدی (۱۹۲۱) در برلین نقطهی عطفی در تحول نثر معاصر فارسی بود؛ اثری که زبان محاوره، اصطلاحات عامیانه، طنز و صداهای مردم عادی را با قدرتی تازه وارد ادبیات داستانی کرد. جمالزاده در برابر نثر متکلف و آرایهپرداز سنتی، از زبانی روشن، زنده و در دسترس دفاع میکرد و از داستان برای بازنمایی و نقد نابرابری اجتماعی، فساد سیاسی، ریاکاری، تنشهای فرهنگی و مواجههی جامعهی ایران با تجدد بهره میگرفت. در آثار او مشاهدهی دقیق و گاه همدلانهی زندگی روزمره با طنزی گزنده درهم میآمیزد و زبان مردم و تیپهای اجتماعی به ابزاری برای نقد فرهنگی و اجتماعی بدل میشوند. جمالزاده در کنار داستاننویسی، در زمینهی ترجمه، مقالهنویسی، خاطرهنگاری و پژوهش دربارهی زبان و فرهنگ فارسی نیز فعالیت گستردهای داشت. او با دگرگونکردن زبان نثر و نزدیکساختن ادبیات داستانی به تجربه و گفتار زندگی روزمره، امکانات تازهای پیش روی روایت مدرن فارسی گشود و تأثیری عمیق بر نسلهای بعدی نویسندگان ایرانی گذاشت.
