سومین دفتر از سهگانۀ عجایب یاد
شعر
شهرآشوب، سومین دفتر از سهگانۀ «عجایب یاد» است، پرداخته از یک صد قطعه، ساخته شده از آذر ماه 1400 تا دی ماه 1401 خورشیدی.
میدانیم که شهرآشوب، «یکی از انواع شعر فارسی است و تعریفی که فرهنگنویسان از آن کردهاند چنین است: مدح و ذمی که شعرا اهل شهر را کنند. شهرانگیز نیز به معنی شهرآشوب، نظمی است که تعریف یا ذم اکثر مردم شهر در آن باشد. اما شهرآشوب یا شهرانگیز به هر نوع شعری که در توصیف پیشهوران یک شهر و تعریف حرفه و صنعت ایشان سروده باشد، نیز اطلاق میشود[..]» (لغتنامه دهخدا) همچنین «شهرآشوب نظمی است که در آن تغییر اوضاع، بیسامانی یا سروسامان داشتن حالات یک شهر یا مملکت و مردم آن، یاد میشود[…] نظمی است که اغتشاشها و بیسامانیهای اقتصادی یا سیاسی کشور، یا کیفیت طبقات مختلف یک شهر را به زبان هزل یا هجو یا طنز در آن بیان کنند.» (محجوب، ادبیات عامیانه ایران، 1163).
شناختهشدهترین شهرآشوبها، 92 قطعهای است که از مسعود سعد سلمان، درگذشته در 515 ق، به یادگار مانده است (کوچکترین قطعه در 2بیت و بزرگترین در 9بیت)
«صفت یار خوشآواز کند»
به نغمۀ خوش داودی و از آن آوا
دلم چو مرغ به نغمت سوی تو روی نهاد
سزد که نرم کنی بر من آهنیندل خود
که نرم کردی داود، آهــن و پولاد.
(مسعود سعد)
از سوی دیگر میدانیم شهرآشوب، دلبری فتنهانگیز است که چون پای در کوی و برزن نهاد، در میان مردم شهر، آشوب افکنده دل از همگان ربود. راوی «شهرآشوب» مسعود سعد، هم اوست. مهرویی فتنهانگیز در گذر بازار، بر در هر دکان، در وصف پیشهور و دکاندار، کار و پیشۀ او، سرود و سرودهای میخواند؛ هوش از صاحبکار و کارگزار و کارگر میرباید و پیش میرود، از بازار در کوی و برزن، شاید با همراهی ساز، به آواز بلند، خوش؛ تا «دارالعدل» و کوی سلطانی. شاید هم بودهاند دورهگردانی که از این راه، ساز و آواز در بازار، در وصف بازاریان و پیشهوران، روزگار میگذراندند و شاعران شهرآشوب در برساختن چنین گفتوگوهایی ـ تغزلی یا هجوآلود و طعنآمیز ـ با شهر و باشندگان آن، پیشهوران، پیشوایان، پیشقراولان و… آینهای برابر فرهنگ، شیوههای بود و داد و دهش روزگار خود نهادهاند، در دهان دورهگردان، نمایشگر تصویری از آن جامعه/جهان/روزگار، که تا با آینده همواره مانده است.
سرمشق دفتر «شهرآشوب» برگرفت از آیین شهرآشوبسرایی در تاریخ شعر فارسی است از ایستگاه روزگار برآشفتۀ امروز و زبان آن.
حکیمی درباره این اثر خود مینویسد:
برای تهیه کتاب بر روی این لینک کلیک کنید
